«Διακρατική ανάλυση της Μεγάλης Ύφεσης και εθνικά παραδείγματα: Ποσοτικοποιήσεις και εννοιολογήσεις, από το διεθνές στο τοπικό»

Η διεθνής οικονομική κρίση του 1929 επηρέασε αρνητικά την εφαρμογή αναπτυξιακών πολιτικών στην μεσοπολεμική Ελλάδα.  Η αμφίδρομη σχέση των πολιτικών αυτών με τον επιχειρούμενο δημοσιονομικό εξορθολογισμό του Ελληνικού Κράτους κατά την ίδια περίοδο είχε επίσης κοινωνικό αντίκτυπο. Η εξέταση του ελληνικού παραδείγματος αναδεικνύει τον ρόλο των οικονομικών συντελεστών αλλά και τη λειτουργία του Κράτους, όσον αφορά στην οργάνωση της οικονομίας.  

  Ομιλητές:  

Κ. Μπρέγιαννη, ΚΕΙΝΕ Ακαδημίας Αθηνών

Θέμα: Σύνοψη των κεντρικών αξόνων. Από την οικονομική ανάλυση στην Κοινωνική Ιστορία, δια μέσου των πηγών. Θεσμική διάδραση και κοινωνικό υποκείμενο (κράτος, τράπεζες, Κοινωνία των Εθνών).  

Σύνοψη των κεντρικών αξόνων: Από την οικονομική ανάλυση στην Κοινωνική Ιστορία, δια μέσου των πηγών. Θεσμική διάδραση και κοινωνικό υποκείμενο (κράτος, τράπεζες, Κοινωνία των Εθνών).   Ο Θεματικός Κύκλος που κλείνει με τη συνάντηση της 23ης Ιουνίου περιεστράφη,  κυρίως, γύρω από τη μελέτη των μηχανισμών της αγοράς σε σχέση με την εξέλιξη του διεθνούς νομισματικού συστήματος (J. Nautz, Λ. Τσουλφίδης, Α. Αντωνίου), ενώ έμφαση δόθηκε και στην εξέλιξη των θεσμών σε διεθνές και τοπικό επίπεδο (Μ. Αρκολάκης, Κ. Μπρέγιαννη, Ν. Τόμπρος, Μ. Δρίτσα). Το ερευνητικό ενδιαφέρον στράφηκε επίσης στους μηχανισμούς της πίστης στον αγροτικό χώρο και τους απορρέοντες θεσμούς (Ν. Mignemi, K. Μπρέγιαννη, J. Carmona-Zabala), είτε τους κρατικούς (τράπεζες αλλά και διεθνείς οργανισμοί) είτε τους συνδεόμενους με τη κοινωνική οικονομία (συνεταιρισμοί). Τα αντικείμενα αυτά ερευνήθηκαν, επίσης, τόσο σε κλειστά σεμινάρια της ερευνητικής ομάδας όσο και, κυρίως, στο συνέδριο που διοργανώθηκε στο Paris I από κοινού με τον συνεργαζόμενο φορέα του TransMonEA, UMR Développement & Société. 
Ευρύτερη εννοιολογική πλαισίωση της ανάλυσης συνιστά η μετάβαση σε εκχρηματισμένες μορφές της αγροτικής οικονομίας, στη μακρά διάρκεια, απηχώντας την προσέγγιση της Σχολής των Αnnales (Maurice Aymard).  
Σε θεματική ενότητα του Προγράμματος στο World Economic History Conference 2022, Παρίσι, ερευνάται -επίσης στη μακρά διάρκεια- ο ρόλος των κοινωνικών συντελεστών σε σχέση με τη θεσμική οργάνωση της οικονομίας (χρήμα, πίστη, εμπόριο, διεθνείς οργανισμοί). Σε σχετική ενότητα στο Rural History Conference, Upsala 2022 τα ανωτέρω ερευνητικά αντικείμενα επικεντρώνονται στην αγροτική ευρωπαϊκή οικονομία.    

Juan Carmona-Zabala, ΙΤΕ-Ινστιτούτο Μεσογειακών Ερευνών

Θέμα: Πολιτικές εξορθολόγισης της καπνοκαλλιέργειας στη Μεσοπολεμική Ελλάδα.

 Ως πρώτο προϊόν εξαγωγής της Ελλάδας, ο καπνός αποτέλεσε σημαντικό αντικείμενο της οικονομικής πολιτικής κατά τη μεσοπολεμική περίοδο. Ίσως με την εξαίρεση του σίτου και της σταφίδας, κανένα άλλο αγροτικό προϊόν δεν υπήρξε  αντικείμενο τόσο έντονου κρατικού παρεμβατισμό όπως ο καπνός. Ιδιαίτερα ευαίσθητα θέματα που προέκυψαν σχετικά με το προϊόν, από την άποψη και των κρατικών αρχών και των καπνοπαραγωγών, ήταν ο περιορισμός της έκτασης που καλλιεργείτο με καπνό. Λόγω του μικρού μεγέθους των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και του υψηλού περιθωρίου κέρδους του καπνού, οι παραγωγοί δυσκολεύονταν να στραφούν προς άλλες καλλιέργειες, όπως συχνά οι αρχές τους ενθάρρυναν να κάνουν. Από την οπτική του μεσοπολεμικού κράτους, ο καπνός αποτελούσε εμπόδιο για την επέκταση της σιτοκαλλιέργειας, πράγμα το οποίο επιδίωκαν διάφορες πολιτικές προσανατολισμένες προς τη διατροφική αυτάρκεια. Το γεγονός ότι ο καπνός βρισκόταν έντονα εκτεθειμένος στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών, συχνά δημιουργούσε προβλήματα στην ομαλή πληρωμή αγροτικών χρεών, σε μια εποχή όπου η οργάνωση της πιστωτικής αγοράς στην ελληνική ύπαιθρο θεωρείτο σημαντική προτεραιότητα σε πολιτικούς και επιστημονικούς κύκλους. Ιδιαίτερα προβληματική ήταν η περίπτωση των καπνοπαραγωγών που καλλιεργούσαν παραπάνω γη απ’ ό,τι μπορούσαν να καλύψουν με την εργασία της οικογένειάς τους, επειδή η ζήτηση για εργατικά χέρια αύξανε τα αγροτικά ημερομίσθια, με αποτέλεσμα τη μείωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας του προϊόντος.  Η παγκόσμια οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930 όξυνε αυτά τα προβλήματα.
Αντικείμενο της ομιλίας είναι η ανάλυση των πολιτικών εξορθολογισμού του καπνικού κλάδου, εστιάζοντας όχι μόνο στη λογική που ακολουθούσαν οι κεντρικές πολιτικές αλλά και στον βαθμό που αυτές εφαρμόστηκαν στην πράξη. Πρόκειται, λοιπόν, για μια προσέγγιση της κρατικής πολιτικής από τα κάτω που συνεισφέρει στη διεύρυνση της υπάρχουσας ιστοριογραφίας. Αυτή η ανάλυση μας επιτρέπει να εντοπίσουμε τα όρια της ικανότητας του κράτους να επεμβαίνει στην αγροτική οικονομία, ενώ μας αναγκάζει να αναθεωρήσουμε την υπόθεση, που εμφανίζεται σε ορισμένες μελέτες ελληνικής αγροτικής οικονομίας, ότι η ελληνική ύπαιθρος δεν είχε επάρκεια σε κεφάλαια κατά τον Μεσοπόλεμο. Επίσης αποτελεί ένα επιπλέον παράδειγμα για τον ρόλο της κρατικής πολιτικής, όσον αφορά στην κατοχύρωση του οικογενειακού μοντέλου γεωργικής παραγωγής κατά την περίοδο αυτή.

Ανοικτή συζήτηση

Εξορθολογισμός του μεσοπολεμικού Ελληνικού Κράτους: Aγροτική ανάπτυξη και μεθοδολογικά ζητήματα που προκύπτουν για την έρευνα.

 Με αφορμή την παρουσίαση του συγκεκριμένου παραδείγματος όσον αφορά στον ρόλο του καπνού στη μεσοπολεμική οικονομία και στη βάση της ήδη διενεργηθείσας έρευνας από τα μέλη της ερευνητικής ομάδας (στο πλαίσιο του Προγράμματος, αλλά και προγενέστερης)  θα ακολουθήσει διαδικτυακή συζήτηση με αντικείμενο την εφαρμογή αναπτυξιακών αγροτικών πολιτικών στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1920 και του 1930 και της αμφίδρομης σχέσης των πολιτικών αυτών με τον επιχειρούμενο δημοσιονομικό εξορθολογισμό του Ελληνικού Κράτους, κατά την ίδια περίοδο. Η αγροτική μεταρρύθμιση, η εγκατάσταση των προσφυγικών πληθυσμών στην ύπαιθρο και η επιχειρούμενη ανάπτυξη θεσμών κοινωνικής οικονομίας αποτελούν σημεία επαφής της αγροτικής και της κεντρικής οικονομικής πολιτικής, με τη δέσμευση πάντως της επιβολής ενός γενικότερο πλαισίου από τους διεθνείς οικονομικούς θεσμούς, αλλά και της εξέλιξης της παγκόσμιας οικονομίας κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Η δημιουργία του αγροτικού χρέους καταδεικνύει, ωστόσο, τα όρια των πολιτικών αυτών.

POSTER

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 

PRESS RELEASE

ΒΙΝΤΕΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ: https://youtu.be/rdTkI84L3gg